Saturday , 8 August 2020
Home / featured / Το θέρισμα παλιά Λιλέκια (δρεπάνια) και παλαμαριές

Το θέρισμα παλιά Λιλέκια (δρεπάνια) και παλαμαριές

Το καλοκαίρι, από τον Ιούνιο και μετά, άρχιζε η διαδικασία του θερίσματος. Πρώτα η βρώμη και το κριθάρι που ωρίμαζαν νωρίς. Κατόπιν η βρίζα. Τελευταίο έμενε το σιτάρι.
Το θέρισμα ξεκινούσε από ένα μέρος του χωραφιού. Εκεί όλοι όσοι συμμετείχαν στο θέρισμα έμπαιναν στη σειρά και έπαιρναν τον όργο τους. Κάθε χεροβολιά την τοποθετούσαν πάνω στις καλαμιές. Οι μικρότεροι που ακολουθούσαν, τα έκαναν σωρούς. Πίσω από τους μικρούς ακολουθούσε αυτός που έδενε τα δεμάτια. Μαζί του πάντα είχε και έναν βοηθό. αυτός έβρεχε τα χερόβολα της βρίζας και τα χώριζε σε μικρά τμήματα τα οποία έδινε στον δέτη των δεματιών. Το δέσιμο των δεματιών ήταν τέχνη. Γινόταν με αυτοσχέδιο σχοινί από καλάμι βρίζας. Έβρεχαν το χερόβολο της βρίζας για να μαλακώσει το καλάμι και στη συνέχεια το χρησιμοποιούσαν για το δέσιμο του δεματιού. Για το δέσιμο του δεματιού χρησιμοποποιούσαν τον κλέτσιο. Μ΄ αυτόν στριφογύριζαν το σχοινί, που έδεναν το δεμάτι. Το δεμάτι έπρεπε να μη λύνεται εύκολα. Τέχνη ήταν επίσης και να δένονται ισοβαρή δεμάτια. Όταν δενόταν τα δεμάτια τα μετέφεραν σε ένα μέρος του χωραφιού και έκαναν τη δεματαριά.
Αργότερα θα μεταφέρονταν με τα ζώα στο χώρο που γινόταν οι θημωνιές.
Η μεταφορά των δεματιών ήταν μια πολύ δύσκολη υπόθεση, αν και συνήθως την αναλάμβαναν παιδιά. Αν ο δέτης δεν είχε μεγάλη εμπειρία και το βάρος των δεματιών δεν ήταν ισοβαρές, στο δρόμο πάντα γυρνούσε το σαμάρι από το γαϊδούρι ή το άλογο και άρχιζε έτσι μεγάλος μπελάς. Ειδικά αυτά τα γαϊδούρια, όπου έβρισκαν επικίνδυνο μέρος εκεί έβρισκαν και έγερναν. Ποιος δεν τρόμαξε να περάσει φορτωμένος δεμάτια τη χαλασμένη στράτα.

Λεξιλόγιο
Όργος: Τμήμα του χωραφιού, σειρές από αυλακιές.
Χειρόβολιά: Το μάτσο από το σιτάρι που θέριζαν όσο έπιανε ο θεριστής με την παλαμαριά.
Χειρόβολο: Το δεμάτι από βρίζα. Ήταν μικρότερο σε όγκο από του σταριού.
Δεμάτι: Πολλές χεροβολιές μαζί έκαναν ένα δεμάτι.
Δεματαριά: Πολλά δεμάτια μαζί, όρθια βαλμένα, έτοιμα για μεταφορά.
Κλέτσιος: Ξύλινο εργαλείο για το δέσιμο των δεματιών.
Το αλώνισμα παλιά
Η κατασκευή θημωνιάς
Μετά το θέρισμα του σταριού, οι γεωργοί έκαναν τα δεμάτια. Το δέσιμο των δεματιών γινόταν με αυτοσχέδιο σχοινί από καλάμι βρίζας. Έβρεχαν το χερόβολο της βρίζας για να μαλακώσει το καλάμι και στη συνέχεια το χρησιμοποιούσαν για το δέσιμο του δεματιού. Για το δέσιμο του δεματιού χρησιμοποιούσαν το φυσικό σχοινί από καλάμι βρίζας και ένα εργαλείο το κλέτσιο για να το στριφογυρίζουν και να το δένουν.
Τα δεμάτια μεταφέρονταν σε συγκεκριμένα μέρη πρώτα μέσα στο χωράφι όπου έκάναν τις δεματαριές και στη συνέχεια στο χώρο, όπου όλοι μαζί οι χωριανοί, έφτιαχναν κοντά κοντά τις θημωνιές. Οι θημωνιές είχαν σχήμα κυλινδρικό με έναν κώνο στην κορυφή. Όταν συγκέντρωναν τα δεμάτια από όλα τα χωράφια, ήταν έτοιμοι να αρχίσουν το αλώνισμα.
Αλώνισμα με τα βόδια και με άλογα
Το αλώνισμα ήταν η στιγμή της χαράς. Ο νοικοκύρης και η οικογένεια θα έπαιρναν τους καρπούς του κόπου όλης της χρονιάς. Μια διαδικασία που άρχισε από το όργωμα, το θέρισμα και τη μεταφορά θα τελείωνε.

Στη μέση του αλωνιού έμπηγαν έναν στύλο. Από εκεί έδεναν τα βόδια ή τα άλογα για να περιφέρονται μέσα στο αλώνι. Έπειτα καθάριζαν το αλώνι και έστρωνα τα δεμάτια. Ζευγάρωναν τα βόδια ή τα άλογα, τα έδεναν στον κεντρικό στύλο και όλα ήταν έτοιμα. Ένας νεαρός ή μια νεαρή κοπέλα, θα αναλάμβανε να οδηγεί τα ζώα γύρω από το αλώνι. Τα ζώα με το πάτημά τους έτριβαν το στάχυ και άρχιζε η διαδικασία να ξεχωρίζει ο σπόρος. Όταν τελείωνε το πάτημα, άρχιζε η διαδικασία του λιχνίσματος.
Το λίχνισμα γινόταν με τα δικράνια. Όταν ξεχώριζε το άχυρο από τον καρπό, χρησιμοποιούνταν σιγά σιγά τα καρπολόγια.
Όταν πια καθάριζε το σιτάρι, η βρίζα, το κριθάρι, η βρώμη από τα άχυρα, για να φύγουν τα υπόλοιπα άγανα χρησιμοποιούσαν το δερμόνι. Άρχιζε το δερμόνιασμα και από εκεί καθαρός πλέον ο σπόρος έμπαινε σε τσουβάλια για να γίνει η μεταφορά του στις αποθήκες.
Το άχυρο το έβαζαν σε δίχτυα και το κουβαλούσαν για να το αποθηκεύσουν στις αχυρώνες, όπου θα παρέμεινε μέχρις ότου χρησιμοποιηθεί το χειμώνα για τροφή των ζώων.
Το λίχνισμα στην αρχή με δικράνια και στο τέλος με καρπολόι
Εργαλεία για το αλώνισμα
Ο τρόπος αυτός του αλωνίσματος συνεχίστηκε και μετά τον ερχομό της πατώζας, για προϊόντα όπως το κριθάρι, η βρώμη, το καραμποτσιάκι και το ρόβι.
Λεξιλόγιο
Θημωνιά: Ειδική κωνική κατασκευή με δεμάτια.
Δεματαργιά: Μικρή θημωνιά στο χωράφι.
Δεμάτι: Δέμα από το προϊόν.
Χειρόβολο: Δέμα βρίζας.
Κλέτσιος: Εργαλείο για να δένουν τα δεμάτια.
Λίχνισμα: Εργασία για να ξεχωρίσουν το άχυρο και τα άγανα από τον καρπό.
Δικράνι: Εργαλείο για λίχνισμα στην αρχή, για να ξεχωρίσουν τα άχυρα.
Καρπολόγι: Εργαλείο για λίχνισμα, στο τέλος, όταν είχαν φύγει τα πολλά άχυρα.
Δερμόνι: Εργαλείο για να ξεχωρίσουν τα άγανα από τον καρπό.
Άχυρο: Το υπόλειμμα του καλαμιού.
Άγανο: το υπόλειμμα του σταχυού.
Πατώζα: Αλωνιστική μηχανή, πριν τις θεριζοαλωνιστικές.
http://www.delino.gr
Tα αλώνια πριν από 70 χρόνια
Πατώζα, Μάρσαλ, αλωνιστική μηχανή στο Ρουμάνι
έφερναν το στάρι σε δεμάτια και το αλώνιζε….
έπαιρνε κίνηση από ιμάντα…
Στη φωτογραφία διακρίνεται ο Αποστόλης Ευαγγελόπουλος
Η εικόνα ίσως περιέχει: ένα ή περισσότερα άτομα και υπαίθριες δραστηριότητες

About Author

Check Also

Τρία νέα κρούσματα ιού του Δυτικού Νείλου στην Θεσσαλία

Δύο νέα κρούσματα του ιού του Δυτικού Νείλου εντοπίστηκαν στο νομό μας, συγκεκριμένα ένα στο ...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *