Αυλαία για το συνέδριο με θέμα την καταστροφή του Καρπενησίου τον Αύγουστο του ’44

*Γράφει ο Κώστας Μαστροκώστας

“Αυλαία για το Συνέδριο σήμερα στο Καρπενήσι με θέμα την καταστροφή του τον Αύγουστο του 44 από τους ναζί. Για τέσσερις μέρες στο Συνεδριακό Κέντρο της πόλης εμφανίστηκαν ιστορικοί αναφερόμενοι στο τραυματικό για την πόλη μας γεγονός.

Χρειάζεται νομίζω μια αποτίμηση για το Συνέδριο καταδεικνύοντας θετικά και αρνητικά. Το πρόσημο σε ότι αφορά την οργάνωση του Συνεδρίου είναι σαφώς θετικό και πιστώνεται σε όσους το επιχείρησαν. Ένα ιστορικό γεγονός άγνωστο ίσως σε πολλούς και κυρίως στους νεότερους συγκέντρωσε την προσοχή και το ενδιαφέρον της πόλης. Ιδιαίτερα θετικό επίσης το γεγονός ότι στην επιτυχή έκβαση των εργασιών συνέβαλλαν καθοριστικά εκτός των ΓΑΚ , εθελοντές αλλά και φορείς της πόλης όπως η ΕΛΜΕ. Μέσα από αυτή την συλλογική προσπάθεια το σημαντικότερο κατά την γνώμη μου ήταν ότι εργάστηκαν αποκτώντας πλούσια βιωματική γνώση μαθητές κάνοντας δική τους υπόθεση την ανάδειξη της ιστορίας της πόλης. Σε όλους τους παραπάνω αξίζει σίγουρα ένα μπράβο και για το εγχείρημα και για την επιτυχή έκβασή του. Εκτός των διοργανωτών εκόντες άκοντες βέβαια αναγκάστηκαν να παραβρεθούν και οι γνωστοί παρεβρισκοντάκηδες για την γνωστή φωτογραφία.

Με όλα αυτά το Συνέδριο ήταν το γεγονός της πόλης για το τετραήμερο που μας πέρασε. Στα θετικά του Συνεδρίου επίσης ότι ανέδειξε μια ιστορική σελίδα, τραγική, για την πόλη που αντιμετωπίζονταν περίπου τόσο ως ταμπού από την τοπική κοινωνία και από την επίσημη ιστοριογραφία του μετεμφυλιακού αστικού κράτους. Για 81 χρόνια η ολοσχερής καταστροφή της πόλης έμενε μόνο στις μνήμες όσων την έζησαν και στην σκοτεινή πλευρά της ιστορίας για πολλούς λόγους κάποιους από τους οποίους θα επιχειρήσω να περιγράψω στην συνέχεια.
Μπαίνοντας στην ουσία του γεγονότος νομίζω ότι χρήσιμο είναι να καταθέσω μερικές παρατηρήσεις για προβληματισμό. Το πρώτο που έρχεται στο μυαλό και χρειάζεται να απαντηθεί απ’ όλους είναι το γιατί έπρεπε να περάσουν 81 χρόνια, σχεδόν αιώνας για να αγγιχθεί το γεγονός.

Το αμέσως επόμενο είναι αυτά που ακούστηκαν από τους εισηγητές στο Συνεδριακό Κέντρο. Από κάποιες εισηγήσεις που παρακολούθησα η ιστορική ματιά ήταν στα όρια του στρογγυλέματος με έντονο το άρωμα του ιστορικού αναθεωρητισμού που τείνει να γίνει κυρίαρχο τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη σε ότι αφορά την ιστορία της με αρκετούς εκπροσώπους και στην δικιά μας ιστορική κοινότητα, μερικοί εκ των οποίων εμφανίστηκαν στο πόντιουμ του Συνεδρίου. Η βαρβαρότητα, οι καταστροφές, τα εγκλήματα πολέμου που είχαν έκταση σε ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο, Κάνδανος, Δοξάτο, Καλάβρυτα, Δίστομο, Υπάτη, Σπερχειάδα, Καρπενήσι και πολλά πολλά άλλα τραγικά μέρη αναδεικνύουν έντονα και τους Θύτες εκτός των Θυμάτων. Αυτό κατά την ταπεινή μου γνώμη δεν φωτίστηκε στο Συνέδριο από τους εισηγητές ηθελημένα ή αθέλητα. Η περιγραφή του Αυγούστου του 44 περιορίστηκε στο εύρος και την έκταση της καταστροφής και όχι σε αυτούς που την προκάλεσαν.

Οι Γερμανοί γενικά και αφηρημένα έκαψαν το Καρπενήσι, ή καλύτερα κάηκε το Καρπενήσι από κάποιους στρατιώτες σκληρούς που ήταν άγριοι πολεμιστές στο Ανατολικό Μέτωπο και τυχαίως βρέθηκαν και στο Καρπενήσι καίγοντάς το. Αυτό ήταν το μοτίβο των περισσότερων εισηγήσεων. Έλλειπε παντελώς το ιστορικό υποκείμενο που προκάλεσε την βαναυσότητα. Η λέξεις φασισμός, ιμπεριαλιστικός πόλεμος για παράδειγμα είναι ζήτημα αν ακούστηκαν μια δυο φορές. Απουσίαζε επίσης και το άλλο δρων ιστορικό υποκείμενο από τις εισηγήσεις. Ο ΕΛΑΣ, η εκτεταμένη αντίσταση, ο αιματηρός αγώνας ενάντια στον κατακτητή φασίστα παρουσιάστηκαν περισσότερο σαν αιτία πρόκλησης των αντιποίνων παρά σαν πάνδημη οργάνωση αντίστασης και σύγκρουσης με τον κατακτητή στην οποία συμμετείχε το Καρπενήσι και η Ευρυτανία σχεδόν ολοκληρωτικά. Ο ΕΛΑΣ παρουσιάστηκε περισσότερο σαν διαπληκτιζόμενος με τον ΕΔΕΣ παρά σαν αντιστασιακή οργάνωση δρώσα παλλαϊκά. Κάποιοι από τους εισηγητές μας είπαν περίπου, συγκαλυμμένα ή και ανοιχτά ότι την βαρβαρότητα την προκάλεσε η δράση της αντίστασης και του ΕΛΑΣ επιχείρημα που χρησιμοποίησε κατά κόρον η «εθνική» ιστοριογραφία της μετεμφυλιακής περιόδου.
Το στρογγύλεμα του τραυματικού αυτού γεγονότος δεν επέτρεψε να ριχθεί άπλετο φως στους θύτες αλλά και στις αιτίες που το προκάλεσαν. Επίσης δεν απαντήθηκε γιατί το έγκλημα πολέμου, ή καλύτερα τα εγκλήματα του φασισμού εναντίον του ελληνικού λαού γιατί δεν φωτίστηκαν από την κυρίαρχη ιστοριογραφία για σχεδόν έναν αιώνα και γιατί η ελληνική πολιτεία όχι μόνον έκλεισε τα μάτια μπροστά στις καταστροφές και στο άφθονο αίμα που κατέβαλλε ο λαός μας ως φόρο τιμής, χάιδεψε τους θύτες απενοχοποιώντας τους και πολλές φορές όχι μόνο συνεργάστηκε μαζί τους αλλά συμπεριέλαβε την φασιστική κουλτούρα και συμπεριφορά, ως μέρος και σημείο αναφοράς του λεγόμενου εθνικού κορμού. Η Λευκή Τρομοκρατία που επακολούθησε των καταστροφών της κατοχής και συνέχισε τον κύκλο της βίας και του αίματος με την εξόντωση κατοίκων και χωριών δεν ήταν τίποτε άλλο παρά η συνέχεια της ναζιστικής βίας με άλλους πρωταγωνιστές. Έτσι εξηγείται η λείανση των γεγονότων γιατί από μόνα τους είναι αιχμηρά και καταδεικνύουν τους συμμετέχοντες που και όνομα είχαν και έχουν και κυρίως είχαν και έχουν πολιτικό υπόβαθρο. Ο ιστορικός αναθεωρητισμός ακριβώς αυτό έρχεται να κάνει. Να λειάνει, να στρογγυλέψει και τελικά να δικαιολογήσει κρύβοντας αιτίες και αιτιατά. Είναι έντονη σε ευρωπαϊκό επίπεδο η προσπάθεια να ξεπλυθεί ο φασισμός και να εξισωθεί με τα κομμουνιστικά κόμματα που συγκρούστηκαν κατά μέτωπο μαζί του. Η γνωστή θεωρία των δυο άκρων που αναπαράγεται από πολλούς «ιστορικούς» και παπαγαλάκια του συστήματος.
Τέλος δεν απαντήθηκε βέβαια ακόμα και σήμερα η Τοπική Αυτοδιοίκηση, οι Πανεπιστημιακοί Φορείς, οι ιστορικοί, η Πολιτεία, γιατί δεν διεκδίκησαν την αποκατάσταση των τραυμάτων και την υλική και ηθική δικαίωση των θυμάτων; Γιατί ας πούμε καμιά κυβέρνηση δεν τόλμησε να βάλει το ζήτημα των αποζημιώσεων και του κατοχικού δανείου; Γιατί οι Δήμοι που υπέστησαν στο πετσί τους την ναζιστική και φασιστική βαρβαρότητα και είναι πάρα πολλοί, δεν διεκδίκησαν έστω και καθυστερημένα να μπουν στο δίκτυο μαρτυρικών πόλεων δυναμώνοντας την λαϊκή απαίτηση για δικαιοσύνη; Η Βουλεύτρια του νομού μας για παράδειγμα πέρα από τα καλά της λόγια και τις φωτογραφίες θα θέσει το θέμα ας πούμε με ερώτηση της στην Βουλή; Το Δημοτικό Συμβούλιο που δεν το έκανε ποτέ έως τώρα, θα εκδώσει έστω ένα ψήφισμα καταδίκης των φασιστών που κατέκαψαν και βυσσοδόμησαν πάνω στο σώμα της πόλης; Η Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση που εντός της επικράτειας της έχει το Δίστομο, την Υπάτη, την Σπερχειάδα, το Καρπενήσι και άλλα δεκάδες κατεστραμμένα χωριά με πολλά θύματα, έχει αυτά τα ιστορικά γεγονότα και κυρίως την οργανωμένη διεκδίκηση ψηλά στην ατζέντα της;
Πολλά τα ερωτήματα και λίγες οι απαντήσεις. Για να μην κλείσω όμως απαισιόδοξα αυτή την μικρή αναφορά, έστω και έτσι, σε ότι αφορά το Καρπενήσι η γάζα βγήκε από το τραύμα. Μένει να βρεθούν οι τρόποι για την επούλωση και την αποκατάσταση. Είναι βέβαιο ότι τελικά θα δοθούν και οι απαντήσεις για να συμφιλιωθούμε με την αλήθεια και το κυριότερο να αφήσουμε πίσω πολιτικές και ιδεολογίες που έβαλαν μέσα στην ανθρώπινη ιστορία την θηριωδία και τον όλεθρο.
Ο φασισμός δεν έρχεται από το μέλλον
καινούργιο τάχα κάτι να μας φέρει
Τι κρύβει μέσ’ στα δόντια του, το ξέρω
καθώς μου δίνει γελαστός το χέρι
Οι ρίζες του το σύστημα αγκαλιάζουν
και χάνονται βαθιά στα περασμένα
Οι μάσκες του με τον καιρό αλλάζουν
μα όχι και το μίσος του για μένα
Το φασισμό βαθιά κατάλαβέ τον
Δεν θα πεθάνει μόνος, τσάκισέ τον