Η ομιλία για την απελευθέρωση του Μυστρά τον Μάρτιο του 1821

Η άκρως ενδιαφέρουσα  ομιλία της κας  Ελένη Σ. Τζικάκου για την απελευθέρωση του Μυστρά στον Ιερό Ναό του Αγίου Γεωργίου 

Η ομιλία:

“Σεβαστοί πατέρες, εκλεκτοί προσκεκλημένοι, κυρίες,κύριοι και αγαπητά μας παιδιά καλημέρα σας!

Βρισκόμαστε σήμερα εδώ, στον πολυθρύλητο Μυστρά, το περικαλλές κόσμημα της βυζαντινής μνήμης, σε μια περίοδο ιερής κατανύξεως και πνευματικής περισυλλογής, που μας προετοιμάζει για τη διπλή γιορτή του Γένους: τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, που αναγγέλλει το μήνυμα της σωτηρίας του ανθρώπου, και την έναρξη της Επανάστασης του 1821, που σηματοδοτεί τον αγώνα για την ελευθερία των Ελλήνων!
Στο πλαίσιο αυτό τιμούμε σήμερα την απελευθέρωση του Μυστρά, της ιστορικής πρωτεύουσας της βυζαντινής και μεσαιωνικής Λακεδαίμονος – έδρα δεσποτάτου, κοιτίδα αγίων και λογίων, λίκνο γραμμάτων, τέχνης και πολιτισμού.
Τιμούμε όμως και τον άνθρωπο που με διορατικότητα και τόλμη καθόρισε την πορεία του Αγώνα στον Τόπο μας: τον Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, τον στρατιωτικόηγέτη που πέτυχε την κατάληψη του κάστρου και άνοιξε τον δρόμο για τις πρώτες μεγάλες νίκες της Επανάστασης.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή:

Τις παραμονές της Επανάστασης η Πελοπόννησος βρίσκονταν σε μεγάλη αναταραχή.
Οι Τούρκοι ενίσχυαν τις φρουρές τους και κρατούσαν ομήρους προκρίτους και αρχιερείς στην Τριπολιτσά, φοβούμενοι εξέγερση των υπόδουλων Ελλήνων.
Στηναδούλωτη Μάνη, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, με την βοήθεια των απεσταλμένων της Φιλικής Εταιρείας, κατόρθωσε να συμφιλιώσει τους επικεφαλής των μεγάλων οικογενειών – άνδρες με μεγάλη πολεμική παράδοση, θέτοντάς τους στην υπηρεσία της Επανάστασης.
Έτσι, στις 17 Μαρτίου 1821, στην Αρεόπολη, οι Μανιάτες ύψωσαν την πολεμική σημαία τους με τα συνθήματα «Νίκη ή Θάνατος» και «Ταν ή επί τας» και κήρυξαν επίσημα την Επανάσταση.
Λίγες ημέρες αργότερα, με ευφυές στρατήγημα του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και τουγιού του Ηλία, κατέλαβαν αναίμακτα την Καλαμάτα – την πρώτη πόληπου ελευθερώθηκε.
Εκεί ιδρύθηκε η Μεσσηνιακή Γερουσία, το πρώτο επαναστατικό διοικητικό όργανο, που έστειλε αυθημερόν την «Προειδοποίηση προς τας Ευρωπαϊκάς Αυλάς», το πρώτο επίσημο έγγραφο των επαναστατημένων Ελλήνων,αναγγέλλοντας την έναρξη του Αγώνα.

Παράλληλα από κάθε γωνιά της Μάνης οι άλλοι πολέμαρχοι«φοβεροί των υπεναντίων», εξακτινώθηκαν πάνοπλοι και αποφασισμένοι στις γειτονικές επαρχίες, με πρώτο στόχο την κατάληψη των κάστρων-που κρατούσαν οι τουρκικές φρουρές-κυρίως της Μονεμβασίας, της Βαρδούνιας και του “απόρθητου”Μυστρά,

Ήταν αυτοί οι άνδρες, που, Έλληνες και ξένοι, όπως ο A.Muller, τους περιγράφουν με αυτά τα χαρακτηριστικά λόγια: «…Ήταν όλοι νέοι, καλοκαμωμένοι, πλούσια ντυμένοι και με αστραφτερά άρματα, βάδιζαν με ασυνήθιστα μεγάλα και γρήγορα βήματα, και, το πέρασμά τους είχε κάτι πολύ εντυπωσιακό και μεγαλειώδες!»

Ο απόρθητος Μυστράς

Ο Μυστράς όμως δεν ήταν ένα συνηθισμένο οχυρό. Ήταν κέντροοθωμανικής διοίκησης, με ισχυρή φρουράσυμπαγή τουρκικό πληθυσμό,και πάνω από πενήντα οχυρωμένους πύργους στην επικράτειά του έως τα Τρίνησα.Από τις 2.490 τουρκικές οικογένειες της επαρχίας Μυστρά προέρχονταν 4.800 ένοπλοι, ενώ οι υπόλοιποι είχαν διοικητικές εξουσίες.
-Κυρίως όμως, είχε στην ευρύτερη περιοχή τούς δυόμισι χιλιάδες (2.500)φοβερούς Τουρκοβαρδουνιώτες-το πιο σκληροτράχηλο και πολεμοχαρές σώμα του Μωριά, εγκατεστημένους στο κάστρο της Βαρδούνιας- του Σμήνους από την εποχή των Ορλοφικών.
-Ο ιστορικός Φιλήμων τους χαρακτηρίζει «πολλώ μεν ανώτερους πολεμικώς, πολλώ δε κατώτερους ηθικώς των Λαλαίων της Ήλιδος»,τονίζοντας τη φήμη τους ως αδίστακτων και εμπειροπόλεμων.
Με αυτά τα δεδομένα, μια κατά μέτωπον επίθεση έμοιαζε αυτοκτονική.
Η Επανάσταση κινδύνευε να σβήσει στο ξεκίνημά της!

Κυριακούλης Μαυρομιχάλης

Η μεγαλύτερη τέχνη στον πόλεμο είναι να υποτάξεις τον εχθρό σου χωρίς μάχη,σύμφωνα με κάποιο φιλόσοφο(ΣουνΤζου).
Και εδώ αναδεικνύεται η μορφή του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη – νεότερου αδελφού του Πετρόμπεη. Ήταν χαρισματικός, διορατικός και ευφυής. Η προσωπικότητά του συνδύαζε την αποφασιστικότητα του πολεμιστή με τηνικανότητα του στρατηγού – την πολεμική αρετή του Αχιλλέα με την ευφυΐα και την ευρηματικότητα του Οδυσσέα!
Ήταν ο ηγέτης που καταλάβαινε ότι η νίκη δεν θα έρθει με τη δύναμη των όπλων -διέθετε μόλις τετρακόσιους (400) άνδρες-αλλά με την ευστροφία, την ψυχραιμία και την ικανότητα να διαβάζει τον αντίπαλο.

Το τέχνασμα του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη

Την εποχή εκείνη,που οι Τούρκοι φοβούνταν την επέμβαση της «Φραγκιάς» – της Ευρώπης δηλαδή- και της Ρωσίας, ο Κυριακούλης αξιοποίησε το κλίμα αναστάτωσης.
Με απόλυτη επίγνωση της σημασίας των ψυχολογικών επιχειρήσεων, σχεδίασε μια επιδέξια επιχείρηση παραπλάνησης ως εξής:

1ο. Έστειλε μηνύματα και επιστολές στους Τουρκοβαρδουνιώτες, προειδοποιώντας τους -εμπιστευτικά και δήθεν φιλικά- ότι επίκειται επίθεση από τη «Φραγκιά» και ότι πρέπει να αποσυρθούνστα ενδότερα για την ασφάλειά τους.

2ο. Στο Γύθειο, μεταφέρονταν την ημέρα σε κοινή θέα, σακιά με αξίνες και κασμάδες, συσκευασμένα έτσι ώστε να μοιάζουν με όπλα. Τη νύχτα τα σακιά επαναφορτώνοντανμυστικά σε πλοία, ώστε την επόμενη μέρα να φαίνεται πως καταφθάνουν συνεχώς νέες «ενισχύσεις».

3ο. Κάλεσε τον Μυκονιάτη πλοίαρχο Φραγκιά, που βρισκόταν με το πλοίο του στο Γύθειο, και κανονιοβόλησε «προς δόξαν της Επαναστάσεως».

Οι Τούρκοι έμαθανότι κανονιοβολεί «ο Φραγκιάς» και νόμισαν ότι έφτασε «η Φραγκιά» – δηλαδή ευρωπαϊκές δυνάμεις, και αναστατωμένοι έφυγαν τρέχοντας, λέγοντας μεταξύ τους:
«Έρχεται ο Μόσκοβος και η Φραγκιά να λευτερώσει τον ραγιά».
Αυτό ήταν! Η κατάρρευση ήταν ταχύτατη.
Η Βαρδούνια άδειασε μέσα σε λίγες ώρες. Οι Τούρκοι παρέδιναν τα κλειδιά στους Έλληνες γείτονές τους, άφηναν μέχρι τα πιάτα με το φαγητό τους στο τραπέζι και έτρεχαν ακόμα και ξυπόλητοι να σωθούν!
Κάποιοι που έμειναν πίσω εκδιώχθηκαν από τον παπά Καλομοίρη της Βορδόνιας.
Οι ατρόμητοι Μανιάτες με τον ευφυή Κυριακούλη Μαυρομιχάλη κατέλαβαν τον απόρθητο Μυστρά αμαχητί και αναίμακτα!
Στο πρωτοποριακό έργο τους «Νεωτερική Γεωγραφία» οι συγγραφείς εξάδελφοιΔημητριείς, μας πληροφορούν για την εικόνα των προεπαναστατικών Μανιατών στον Μυστρά αναφέροντας:
…Δεν ήταν σπάνιο να ιδεί τινάς είς τον Μυστρά ένα Μανιάτη αρματωμένο να περιπατεί με ένα φρόνημα Λακωνικό, με μια καταφρόνεση εις τους Τούρκους Σπαρτιατική, οι Τούρκοιμάλιστα οι Μυστριώται τους έτρεμαν.

Η στρατηγική παρακαταθήκη

Η κατάληψη του Μυστρά δεν ήταν μια τοπική επιτυχία. Υπήρξε στρατηγικό ορόσημο και παρακαταθήκη, που χάραξε την πορεία της Επανάστασης!
Ας δούμε τι αποτελέσματα είχε:
1ο. Επιχειρησιακό πλήγμα κατά των Τούρκων και ενίσχυση του ηθικού των Ελλήνων:Ένα από τα ισχυρότερα οθωμανικά σώματα εξαφανίστηκε από τη Λακωνία. Ο Μυστράς καταλήφθηκε χωρίς απώλειες και η πρώτη μεγάλη νίκη της Επανάστασης αναπτέρωσε το φρόνημα των αγωνιστών.
2ο. Πολιτική αποσταθεροποίηση: Η άτακτη φυγή των Τουρκοβαρδουνιωτών κλόνισε την οθωμανική διοίκηση και επιτάχυνε την εξάπλωση της Επανάστασης σε όλο τον Μωριά.
3ο. Πανικός και κρίση στην Τριπολιτσά: Η είσοδος χιλιάδων πανικόβλητων Τούρκων προκάλεσε σύγχυση, έλλειψη τροφίμων και διάλυση της τάξης, επιταχύνοντας την κατάρρευση της οθωμανικής εξουσίας.

Τέλος, η απελευθέρωση του Μυστρά είχε βαθύτατο συμβολικό χαρακτήρα, που εκτόξευσε το ηθικό των Ελλήνων.Ήταν σαν να ξαναζωντάνευε ένα κομμάτι της Ρωμιοσύνης. Ήταν μια νίκη που έδειχνε ότι ο δίκαιος και ιερός Αγώνας εξελίσσονταν και νικηφόρος.

Οι Λάκωνες οπλαρχηγοί – Δυνάμεις που σώθηκαν για τον Αγώνα

Με την απελευθέρωση της Βαρδούνιας και την παράδοση του Μυστρά, οι Λάκωνες οπλαρχηγοί έμειναν αλώβητοι. Ο άρχοντας Παναγιώτης Κρεββατάς, ο επίσκοπος Βρεσθένης Θεοδώρητος, οι Γιατριάνοι, οι Νικολοπουλαίοι, ο Βαρβιτσιώτης, ο Κουμουστιώτης… και πολλοί ακόμη, μπόρεσαν στη συνέχεια να διαθέσουν απρόσκοπτα τις δυνάμεις τους σε κρίσιμες μάχες όπου η Πατρίδα τους κάλεσε.
Έτσι η Λακωνία, απαλλαγμένη από τον πιο επικίνδυνο αντίπαλο, μπόρεσε να συνεισφέρει ανεκτίμητες υπηρεσίες σε ολόκληρη την Πελοπόννησο.

Σεβαστοί πατέρες, εκλεκτοί προσκεκλημένοι, κυρίες και κύριοι, αγαπητά μας παιδιά!

Η σημαντική αυτή επιτυχία – η κατάληψη του κάστρου του Μυστρά, στα πρώτα βήματα της Επανάστασης, παρότι καθόρισε την εξέλιξήτης, ΔΕΝκατέλαβε τη θέση που της αξίζει στη συλλογική μνήμη του λαού μας,ούτε καταγράφηκε με την τιμή που της αρμόζει στις σελίδες της Ιστορίας.
-Κι αυτό, επειδή το κάστρο του Μυστρά παραδόθηκε αναίμακτα, χωρίς μάχη και ηρωικές σκηνές, που θα χαράσσονταν ανεξίτηλα στη μνήμη των γενεών.
-Όμως αυτό δεν μειώνει στο ελάχιστο τη σημασία της, αντιθέτως, μας υπενθυμίζει πόσο αναγκαίο είναι να διαφυλάσσουμε τη μνήμη, ώστε να μην παραδίδονται στη λήθη γεγονότα που στήριξαν τον Ιερό μας Αγώνα και διαμόρφωσαν την ιστορική μας συνέχεια!
-Η μνήμη είναι αυτή που τροφοδότησε τον Έλληνα, και ειδικά τον Λάκωνα, με τη δύναμη της καταγωγής και της κληρονομιάς του και τον κράτησε όρθιο στους αιώνες… από τη Σπάρτη, τον Μυστρά, τη Μάνη…
-Κι αν, όπως λέει ο ποιητής, η μνήμη πονεί, είναι όμως αυτή που κρατά ζωντανή την Ιστορίακαι την ιδιοπροσωπία μας ως Έθνος.
Και σήμερα, μέσα στις προκλήσεις των καιρών, η μνήμη και η γνώση τής Ιστορίας μας, αποτελούν όρο επιβίωσης για το Έθνος μας.
Κλείνοντας, συγχαίρω τους διοργανωτές της εκδήλωσης και ευχαριστώ τον Σύλλογο Ιστορικής Αναβίωσης Σπάρτης και τον άξιο πρόεδρό του, κύριο Ηλία Περγαντή, για την τιμή της σημερινής αναφοράς.
-Ευχαριστώ όλους και όλες εσάς που βρίσκεστε εδώ, κοινωνοί της Ιστορίας μας και συνεχιστές της μνήμης!
Κι ας ευχηθούμε, μέσα στην ταραγμένη εποχή που ζούμε:
Ο Θεός να δυναμώνει την Ελλάδα και τους Έλληνες.

Σας ευχαριστώ!”
Σημ.: Ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης, όπως και ο ανιψιοί του Ηλίας και Ιωάννης, και δεκάδεςάλλοι άνδρες της οικογένειας Μαυρομιχάλη, δεν πρόλαβαν να δουν την Ελλάδα ελεύθερη. Ο Κυριακούλης, που δόξασε τα ελληνικά όπλα ως Γενικός Αρχηγός του στρατοπέδου της κρίσιμης και επικής μάχης του Βαλτετσίου με αντίπαλο τον Κεχαγιάμπεη, σκοτώθηκε στις 4 Ιουλίου 1822 στην Σπλάντζα (Φανάρι)της Πρέβεζας, στην Ήπειρο, όταν μετέβη εκεί με τους άνδρες του προκειμένου να βοηθήσει τους αποκλεισμένους Σουλιώτες.Ο τάφος του βρίσκεται στο Μεσολόγγι, κοντά σ’ εκείνον του καρδιακού φίλου του Μάρκου Μπότσαρη.

ΤΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΗ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ
(μοιρολόι)

Πετρόμπεης καθότανεΨηλά στο Πετροβούνι

Κι εσφούγγιζε τα μάτια του μ’ ένα χρυσό μαντήλι.

-Τι έχεις Μπέη και χλίβεσαι και χύνεις μαύρα δάκρυα;

-Σα με ρωτάςΚυριάκαινα και θέλεις για να μάθεις

Απόψε μού ‘ρθαν γράμματα από το Μεσολόγγι,

τον Κυριακούλη σκότωσαν τον πρώτο καπετάνιο

και στάζουνε τα μάτια μου και τρέχουν μαύρα δάκρυα

Η εκδήλωση τιμής για την απελευθέρωση του Μυστρά τον Μάρτιο του 1821 (ΦΩΤΟ-ΒΙΝΤΕΟ)