Το 2025 ήταν μία από τις πιο ξηρές χρονιές για τα ποτάμια παγκοσμίως

Μία από τις πιο ξηρές χρονιές των τελευταίων τριών και πλέον δεκαετιών ήταν το 2025 για τα ποτάμια σε ολόκληρο τον κόσμο, σύμφωνα με ολοκληρωμένη αξιολόγηση των παγκόσμιων υδάτινων πόρων από τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό (WMO).

Η έκθεση αποτυπώνει μια ανησυχητική εικόνα για τον παγκόσμιο κύκλο του νερού, καθώς τα διαθέσιμα αποθέματα γλυκού νερού -σε ποτάμια, λίμνες, υπόγεια ύδατα, χιόνι, πάγο, έδαφος, αλλά και στο εσωτερικό των φυτών και των δέντρων- ήταν πέρυσι κατά 42% χαμηλότερα από τα φυσιολογικά επίπεδα σε παγκόσμια κλίμακα.

Ένας ολοένα πιο ασταθής κύκλος νερού

Η κλιματική κρίση μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο κατανέμεται το νερό στον πλανήτη, εντείνοντας τα ακραία καιρικά φαινόμενα και προκαλώντας ολοένα συχνότερα φαινόμενα απότομης εναλλαγής μεταξύ πλημμυρών και ξηρασίας.

Από την ταχεία τήξη των παγετώνων έως τις ακραίες ξηρασίες και τις ξαφνικές πλημμύρες, τα ποτάμια παρουσιάζουν όλο και μεγαλύτερες διακυμάνσεις, περνώντας από περιόδους υπερβολικά υψηλών σε περιόδους εξαιρετικά χαμηλών παροχών.

Τα τελευταία επτά χρόνια καταγράφηκε ο μικρότερος αριθμός ποταμών με «φυσιολογικές» ροές από το 1991. Το 2025, μία από τις θερμότερες χρονιές που έχουν καταγραφεί, μόλις το ένα τρίτο των ποταμών βρισκόταν εντός των φυσιολογικών ορίων.

Σύμφωνα με την έκθεση, το 36% της παγκόσμιας έκτασης των λεκανών απορροής παρουσίασε παροχές χαμηλότερες ή πολύ χαμηλότερες από τις κανονικές, ενώ στο 21% οι ροές ήταν υψηλότερες ή πολύ υψηλότερες από το φυσιολογικό.

Τα στοιχεία προέκυψαν από προσομοιώσεις 13 παγκόσμιων υδρολογικών μοντέλων, οι οποίες βασίστηκαν σε παρατηρούμενα μετεωρολογικά δεδομένα.

«Εξαντλούμε τον λογαριασμό αποταμίευσης»

Η γενική γραμματέας του WMO, Celeste Saulo, προειδοποίησε ότι τα παγκόσμια υδάτινα αποθέματα παρουσιάζουν μια επίμονη πτωτική τάση.

«Εξαντλούμε αυτόν τον λογαριασμό αποταμίευσης», δήλωσε, επισημαίνοντας ότι η αποθήκευση νερού στην ξηρά παρουσιάζει καθοδική τάση από την περίοδο 2014-2016.

«Πρόκειται για ένα επίμονο σήμα που διαρκεί εδώ και μία δεκαετία», πρόσθεσε.

Συνεχίζονται οι απώλειες των παγετώνων

Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα ανησυχητική και στους παγετώνες. Για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά, και οι 19 μεγάλες παγετωνικές περιοχές του πλανήτη έχασαν μάζα πάγου.

Οι παγετώνες καταγράφουν τις μεγαλύτερες απώλειες από τη δεκαετία του 1990, με τις πιο σημαντικές απώλειες να σημειώνονται τα τελευταία χρόνια.

Μόνο το 2025 χάθηκαν περίπου 400 γιγατόνοι πάγου, ποσότητα που αντιστοιχεί σε αύξηση της παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας κατά περίπου 1,1 χιλιοστό.

 

Οι επιπτώσεις αγγίζουν οικονομία, ενέργεια και κοινωνία

Η αξιολόγηση του WMO εξετάζει συνολικά τον κύκλο του νερού, συμπεριλαμβάνοντας τις ροές των ποταμών, τα υπόγεια ύδατα, την εξάτμιση και τη διαπνοή, την αποθήκευση νερού στη γη, καθώς και το χιόνι και τους πάγους.

Ο διευθυντής υδρολογίας του WMO, Wayne Jenkinson, χαρακτήρισε τα ευρήματα έκκληση για δράση, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για περισσότερη συλλογή και ανταλλαγή δεδομένων σχετικά με τους υδάτινους πόρους.

«Χρειάζεται να εντείνουμε τις προσπάθειές μας για να βελτιώσουμε την κατανόηση των υδάτινων πόρων παγκοσμίως», ανέφερε. Όπως πρόσθεσε, η ενίσχυση της συλλογής και της ανταλλαγής δεδομένων είναι απαραίτητη για την καλύτερη κατανόηση και προστασία της ζωής και της ευημερίας των ανθρώπων.

Οι πιέσεις στα ποτάμια δεν περιορίζονται, ωστόσο, στην κλιματική αλλαγή. Η ξηρασία, η ρύπανση και η υπερεκμετάλλευση των υδάτινων πόρων επιβαρύνουν ήδη πολλά μεγάλα συστήματα ποταμών.

 

Από τον Δούναβη έως τον Μισισιπή

Οι συνέπειες μπορούν να είναι άμεσες για την κοινωνία και την οικονομία.

Το περασμένο καλοκαίρι, η ιστορικά χαμηλή στάθμη του Δούναβη προκάλεσε σοβαρά προβλήματα στην Ουγγαρία και τη Ρουμανία. Η στάθμη του ποταμού μειώθηκε σε τέτοιο βαθμό ώστε, σύμφωνα με την έκθεση, σχεδόν όλοι οι πυρηνικοί αντιδραστήρες των δύο χωρών χρειάστηκε να τεθούν εκτός λειτουργίας, καθώς δεν υπήρχε επαρκές νερό για την ψύξη τους.

Στις ΗΠΑ, ο Μισισιπής -βασική πηγή νερού για 50 δήμους- αντιμετωπίζει ένα διαφορετικό αλλά εξίσου σύνθετο πλέγμα πιέσεων. Η χημική ρύπανση έχει συμβάλει στη δημιουργία περιοχών με πολύ χαμηλά επίπεδα οξυγόνου στον Κόλπο του Μεξικού, ενώ η άνοδος της στάθμης της θάλασσας επιταχύνει την απώλεια υγροτόπων και την εισχώρηση αλμυρού νερού. Παράλληλα, οι περιοδικές ξηρασίες επηρεάζουν τις διαθέσιμες ποσότητες νερού.

Στην Αφρική, μεγάλοι ποταμοί όπως ο Νείλος, ο Νίγηρας και ο Ζαμβέζης αντιμετωπίζουν σημαντικές πιέσεις από τη ρύπανση και τις ξηρασίες που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή, με επιπτώσεις στα επίπεδα των υδάτων και στα τοπικά οικοσυστήματα.

Η κατάσταση είναι επίσης ιδιαίτερα επιβαρυμένη στην Αγγλία, όπου, σύμφωνα με την έκθεση, κανένα ποτάμι δεν βρίσκεται σε καλή συνολική οικολογική και χημική κατάσταση. Τα ποτάμια της χώρας αντιμετωπίζουν έναν συνδυασμό προβλημάτων, όπως η ρύπανση από λύματα, η γεωργική ρύπανση, η παρουσία «αιώνιων χημικών» ουσιών και η υπεράντληση νερού.

 

Μόλις 34%-38% των λεκανών σε φυσιολογικά επίπεδα

Τα στοιχεία του WMO δείχνουν ότι η υποχώρηση των κανονικών συνθηκών συνεχίστηκε και το 2025.

Για έβδομη συνεχόμενη χρονιά, οι λεκάνες απορροής με φυσιολογικές συνθήκες αποτελούσαν σαφή μειοψηφία, κυμαινόμενες μεταξύ 34% και 38%. Το αντίστοιχο ποσοστό για την περίοδο αναφοράς 1991-2020 ήταν κατά μέσο όρο 46%.

Κατά την πενταετία 2021-2025, επανειλημμένα χαμηλότερες από τις κανονικές ποτάμιες ροές καταγράφηκαν σε μεγάλες περιοχές της λεκάνης του Αμαζονίου και της Λα Πλάτα, στη Βόρεια Αμερική, στην κεντρική και ανατολική Αφρική, στην κεντρική Ασία και στη Μέση Ανατολή.

Παράλληλα, πολύ χαμηλές έως εξαιρετικά χαμηλές ροές επηρέασαν μεγάλο μέρος της Βόρειας Αμερικής, τις λεκάνες της Λα Πλάτα και του Σάο Φρανσίσκο στη Νότια Αμερική, περιοχές της ανατολικής Ευρώπης, τη Μέση Ανατολή και την κεντρική Ασία.

Πλημμύρες και ξηρασίες χωρίς χρόνο ανάκαμψης

Ένα από τα πιο ανησυχητικά συμπεράσματα της έρευνας είναι η συχνότητα με την οποία εναλλάσσονται πλέον τα ακραία φαινόμενα.

Κατά τη διάρκεια καθενός από τα τελευταία πέντε χρόνια, οι εθνικές μετεωρολογικές και υδρολογικές υπηρεσίες σε ολόκληρο τον κόσμο κατέγραψαν πλημμύρες και ξηρασίες που έσπασαν προηγούμενα ρεκόρ.

Σε ορισμένες περιοχές, μάλιστα, δεν υπήρξε επαρκής χρόνος ανάκαμψης μεταξύ των διαδοχικών ακραίων φαινομένων, γεγονός που εντείνει την πίεση στα ποτάμια, στα οικοσυστήματα και στις κοινωνίες που εξαρτώνται από αυτά.

Η εικόνα που προκύπτει από την έκθεση είναι ότι η κρίση του νερού δεν αφορά πλέον μόνο την έλλειψη βροχοπτώσεων σε συγκεκριμένες περιοχές. Αφορά έναν ολοένα πιο ασταθή παγκόσμιο κύκλο νερού, στον οποίο η υπερβολική και η ανεπαρκής ποσότητα νερού εμφανίζονται με μεγαλύτερη συχνότητα και ένταση.

_____________

Πηγή: skai.gr