Παπούρα: Η Μινωική Πύλη του Ουρανού

 Άρθρο των Ξ. Μουσά, Μ. Τσικριτσή

Ένας αρχαιολογικός και αστρονομικός θησαυρός που αξίζει πολιτιστική προστασία και παγκόσμια ανάδειξη.

Γράφουν οι

Ξενοφών Μουσάς, αστρονόμος καθηγητής ΕΚΠΑ,

Μηνάς Τσικριτσής, ερυενητής Αιγαιακών γραφών

Στον λόφο Παπούρα Κρήτης ανακαλύφθηκε στη διάρκεια εργασιών για την κατασκευή ραντάρ για το νέο αεροδρόμιο Καστελίου, το σπάνιο και σημαντικό μνημείο. Έχει εκδηλωθεί μεγάλο κύμα υποστήριξης της προστασίας του μνημείου. Ωστόσο το ΚΑΣ ενέκρινε την εγκατάσταση των δύο ραντάρ δίπλα στο μνημείο. Οι αντιδράσεις συνεχίζονται με κινητοποιήσεις και υπογραφές. Παραμένει ανοικτό το αίτημα για εξαίρεση του ραντάρ από την περιοχή του λόφου, προκειμένου να προστατευθεί το μνημείο.
Στην καρδιά της Κρήτης, κοντά στην αρχαία Κνωσό, υψώνεται ο λόφος Παπούρα, ένας τόπος που κρύβει ένα από τα παλαιότερα και σημαντικότερα κυκλικά μινωικά οικοδομήματα που έχουν ανακαλυφθεί. Πρόκειται για μια μοναδική κατασκευή, κυκλική, προσεκτικά προσανατολισμένη, πιθανόν χώρος τελετουργιών, κοινωνικών συναθροίσεων, και αστρονομικών παρατηρήσεων.

Η κυκλική μορφή του μνημείου δεν είναι τυχαία: υποδηλώνει την κυκλικότητα του χρόνου, την αιώνια επιστροφή των εποχών, την σύνδεση με τον αγροτικό κύκλο. Σύμφωνα με τις μελέτες του καθηγητή Ξενοφώντα Μουσά και του Μηνά Τσικριτσή, το μνημείο παρουσιάζει αστρονομικό προσανατολισμό προς την ανατολή του Ηλίου στις 26 Οκτωβρίου – ημερομηνία που συνέπιπτε με την παραδοσιακή εποχή σποράς για τους Μινωίτες, και αργότερα με την εορτή του Αγίου Δημητρίου, της Παναγίας Μεσοσπορίτισσας, αλλά και με τις εορτές προς τιμήν της Θεάς Δήμητρας στην Ελευσίνα.

Είναι απαραίτητη η προβολή του πύργου του λόφου Παπούρα το οποίο ξέρουμε (Μουσάς, Τσικριτσής) έχει αστρονομικό προσανατολισμό. Έχει τεράστια σημασία για την Κρήτη, την Ελλάδα, τον Κόσμο, τον Πολιτισμό. Δεν πρέπει να κρύψουμε την Παπούρα. Η ύπαρξή της επιβεβαιώνει ότι η αστρονομία (και μαζί και ο πολιτισμός) γεννήθηκε στην Ελλάδα. Είναι πολύ λογικό να ξεκίνησε στην Κρήτη. Είναι κορυφαία σημασία της Παπούρας για την αστρονομία και την ιστορία της, όπως υπογραμμίζει ο Πλάτων και άλλοι. Χθες μόλις ανακάλυψα ότι η Παπούρα είναι ιερό κορυφής.

Όπως εξηγεί ο καθηγητής Μουσάς, «ο αρχαίος πολιτισμός ήξερε να διαβάζει τον ουρανό. Οι κατασκευές δεν ήταν μόνο ναοί, αλλά ημερολόγια από πέτρα, συγχρονισμένα με τον Ήλιο και τα άστρα» και ότι πολλές μινωικές τοποθεσίες, ανάμεσά τους και η Παπούρα, συνδέονται με συγκεκριμένα αζιμούθια, που σχετίζονται με γεωργικά ημερολόγια, ισημερίες, ηλιοστάσια και τελετουργίες καρποφορίας. Ο Μηνάς Τσικριτσής, από την πλευρά του, έχει δείξει τις ομοιότητες της Παούρας με τον Μινωικό αστρονομικό υπολογιστή που δείχνουν όχι μόνο την συνέχεια, αλλά και σύμφωνα με τους Mary Blomberg και Georen Henrikson (2001, 2006), Marianna Ridderstad (2018), οι κορυφές σαν τον Παπούρα δεν ήταν απλώς ιεροί χώροι – ήταν μέρη συμμετοχικής λατρείας, σημεία παρατήρησης, αλλά και κόμβοι ενοποίησης του τοπίου, της κοινότητας και του χρόνου. Η ίδια υπογραμμίζει τη σημασία της σύνδεσης των ιερών κορυφών με την τελετουργική γεωμετρία του χρόνου και την καλλιέργεια της γης.

Η μελέτη της κυρίας Νάνσυ Μαρινάτου (2010) προσφέρει μια διεισδυτική ερμηνεία του μινωικού πολιτισμού μέσα από το πρίσμα της θρησκευτικής ιδεολογίας και της ιερατικής βασιλείας, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο μιας Ηλιακής Θεάς ως κεντρικής θεότητας του μινωικού πανθέου. Η Μαρινάτου υποστηρίζει ότι η Μινωική Θεά δεν είχε απλώς γήινο ή μητρικό χαρακτήρα, αλλά ηλιακή και ουράνια διάσταση, στοιχείο που ενισχύεται από την παρουσία της σε υψίπεδες τοποθεσίες, σε τελετουργικά σκηνικά που περιβάλλονται από ιερά σύμβολα όπως οι διπλοί πέλεκεις, οι ρόδακες και οι ιεροί βράχοι.

Αυτή η ερμηνευτική προσέγγιση συνάδει απόλυτα με τον χαρακτήρα του Πύργου της Παπούρας, μιας κυκλικής κατασκευής σε δεσπόζουσα κορυφή, η οποία φαίνεται να ενσωματώνει τη συμβολική γεωμετρία της λατρείας και να προσανατολίζεται προς αστρονομικά φαινόμενα, όπως η ανατολή του Ηλίου σε κρίσιμες ημερομηνίες γεωργικής και τελετουργικής σημασίας. Στο πλαίσιο αυτό, η Παπούρα εντάσσεται στον ευρύτερο λατρευτικό και κοσμολογικό χάρτη των Μινωιτών, αποκαλύπτοντας μια σύνθετη θεολογία που ενοποιεί γη και ουρανό, λατρεία και εξουσία, φυσικό τοπίο και ιερή γεωμετρία.

Γιατί τώρα;

Διότι η Παπούρα παραμένει άγνωστη στο ευρύ κοινό. Χωρίς ανασκαφές σε βάθος, χωρίς επιστημονική ανάδειξη, χωρίς προστασία.
Κι όμως, θα μπορούσε να γίνει κέντρο πολιτιστικού τουρισμού, εκπαίδευσης, αστρονομικής παρατήρησης και τοπικής ανάπτυξης.

Τι προτείνεται:

♦ Αναγνώριση, προστασία και ανάδειξη του Πύργου της Παπούρας (όχι ραντάρ) από την Πολιτεία.

♦ Μελέτη του σπηλαίου

♦ Εγκατάσταση του ραντάρ σε άλλο μακρινό μέρος (η παρουσία του απαγορεύει λόγω της ακτινοβολίας την παρουσία ανθρώπων)

♦ Διεπιστημονική έρευνα με συμμετοχή αρχαιολόγων, αστρονόμων, αρχαιοαστρονόμων, γεωγράφων και ανθρωπολόγων.

♦ Εγκατάσταση πληροφοριακών πινακίδων και χαρτών, φυσικών και ψηφιακών, που να εξηγούν την αστρονομική σημασία της θέσης.

♦ Εκπαιδευτικά προγράμματα για σχολεία και φοιτητές.

♦ Συνεργασία με πολιτιστικούς συλλόγους, εντός και εκτός Κρήτης.

♦ Δημιουργία περιηγητικής διαδρομής που να συνδέει την Παπούρα με άλλους ιερούς τόπους (Γιούχτας, Ψυχρό, Καρφί, Ελευσίνα).

Η Παπούρα είναι μια Πύλη

Μια Πύλη προς το Μινωικό Σύμπαν, αλλά και τους ποιοτικούς τουρίστες, που συνδέει τον άνθρωπο με τη φύση, τη γη με τον ουρανό, το τότε με το τώρα.
Αν δεν προστατευθεί, θα χαθεί. Αν αναδειχθεί, μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που βλέπουμε την Κρήτη, την Ελλάδα, τον Πολιτισμό – και τον εαυτό μας.

Ξενοφών Μουσάς, ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων 2010, 2011, 2018

Μηνάς Τσικριτσής, Μινωικά Ημερολόγια, 2006

Marinatos, N. (2010). Minoan Kingship and the Solar Goddess

Blomberg, P., &Henriksson, G. (2001). The Minoan Calendrical System. Mediterranean Archaeology and Archaeometry, 1(1), 43–51.

Blomberg, P., & Henriksson, G. (2006). Evidence for Minoan Astronomical Observations from the Peak Sanctuaries of Crete. Proceedings of SEAC.

Ridderstad, M. (2018). The Role of Minoan Peak Sanctuaries in the Calendrical System and Ritual Landscape. Minoan Astronomy and Calendars, editedbyMariannaRidderstad.]]

Ο χάρτης δείχνει την τοποθεσία του εμβληματικού Πύργου της Παπούρας (με κόκκινο) και τη σύνδεσή της με όλα τα ιερά κορυφής της Κρήτης (με πράσινο). Οι γραμμές αποδεικνύουν τις οικονομικές, πολιτισμικές και θρησκευτικές Παγκρήτιες συνδέσεις στο πλαίσιο ενός μινωικού δικτύου ιερών κορυφής, με την Παπούρα σε κομβική θέση.

Είναι φανερή ή θέση του Ιδαίου Άντρου και του Γιούχτα ακριβώς στην Δύση κατά τις Ισημερίες των Στειακών Καρφιών ακριβώς στην Ανατολή κατά τις ισημερίες και κυρίως του Πετσοφά στην ανατολή της 26ης Οκτωβρίου, ημέρας του Αγίου Δημητρίου, της θεάς Δήμητρας, της Παναγίας Μεσοσπορίτισσας της Ελευσίνας και των περισσοτέρων παρόμοιων εκκλήσιών.

Ξενοφών Μουσάς

Καθηγητής Διαστημικής Φυσικής (σε αναπλήρωση)

Τμήμα Αστροφυσικής, Αστρονομίας και Μηχανικής

Σχολή Φυσικής

Σχολή Θετικών Επιστημών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Μηνάς Τσικριτσής

Ο Μηνάς Τσικριτσής είναι καθηγητής πληροφορικής στο Ηράκλειο της Κρήτης. Σπούδασε μαθηματικά το 1980 και το 1996 έλαβε το master στη συστηματική θεολογία από το Α.Π.Θ., ενώ το 2005 ολοκλήρωσε τη διδακτορική του διατριβή με θέμα την ταυτότητα του έργου της Αποκάλυψης του Ιωάννη. Η κύρια ερευνητική του δραστηριότητα σχετίζεται με την ανάλυση περιεχομένου λέξεων. Η σχέση του με τον αστρονομία προέκυψε από τις βασικές του σπουδές και συνεχίστηκε το 1991 όταν αποσπάστηκε και δούλεψε για ένα χρόνο στο Αστεροσκοπείο του Σκίνακα. Το 1983 ξεκίνησε τη συγγραφική δραστηριότητα, με το βιβλίο εκλαϊκευμένης αστρονομίας “Ταξίδι στο σύμπαν”, ενώ το 2001 εκδόθηκε από τη Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη η μελέτη για τη μεταγραφή της Γραμμικής Α με τίτλο “Γραμμική Α: Συμβολή στην κατανόηση μιας αιγαιακής γραφής”. Από το 1996 έως σήμερα έχει δημοσιεύσει πολλές μελέτες για την μινωική γραφή, ειδικά το 2006 εξέδωσε μια εμπεριστατωμένη μελέτη για το δίσκο της Φαιστού με CD-rom με τίτλο: “Ο δίσκος της Φαιστού: Οδηγός στην αποκρυπτογράφησή του”

Πηγή: ecopress.gr