Η γέννηση της ανάγλυφης εικόνας του Ταξιάρχη στον Μανταμάδο

*Γράφει ο Κωνσταντίνος Τσιρώνης

Το αιματηρό γεγονός, ο νεαρός δόκιμος και η δημιουργία ενός μοναδικού ιερού κειμηλίου

Στο βορειοανατολικό άκρο της Λέσβου, στο χωριό Μανταμάδο, βρίσκεται ένα από τα πιο ιδιαίτερα και επιβλητικά έργα της ορθόδοξης τέχνης: η ανάγλυφη εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ.

Σκούρα, αυστηρή, σχεδόν ζωντανή, η μορφή του Ταξιάρχη δεσπόζει στον ναό εδώ και αιώνες, φορτωμένη με ιστορίες πίστης, αίματος και θαυμασμού.

Η επιδρομή που σημάδεψε το μοναστήρι

Η παράδοση τοποθετεί το γεγονός γύρω στον 10ο–11ο αιώνα, εποχή που το Αιγαίο μαστιζόταν από σαρακηνές επιδρομές. Ένα μικρό μοναστήρι στον Μανταμάδο έγινε στόχος. Οι πειρατές εισέβαλαν βίαια, λεηλάτησαν και σκότωσαν όλους τους μοναχούς που βρίσκονταν εκείνη την ώρα στην τράπεζα.

Μόνο ένας νεαρός δόκιμος, ο Γαβριήλ, κατάφερε να κρυφτεί στη στέγη του ναού.

Η οπτασία του Αρχαγγέλου

Σύμφωνα με την παράδοση, την ώρα που οι επιδρομείς ανέβαιναν για να τον βρουν, η στέγη «αναταράχθηκε σαν θάλασσα» και από μέσα της αναδύθηκε η μορφή του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, κρατώντας φλεγόμενο σπαθί. Οι πειρατές τράπηκαν σε φυγή, ενώ ο Γαβριήλ λιποθύμησε από το δέος.

Όταν συνήλθε, κατέβηκε στο εσωτερικό του ναού και αντίκρισε τους μοναχούς σφαγμένους.

Η δημιουργία της εικόνας: χώμα, κερί και αίμα

Συγκλονισμένος από το θέαμα και θέλοντας να τιμήσει τόσο τους νεκρούς αδελφούς όσο και την οπτασία που τον έσωσε, ο Γαβριήλ αποφάσισε να αποτυπώσει τη μορφή του Αρχαγγέλου όπως την είδε.

Χρησιμοποίησε:

• χώμα από το δάπεδο του ναού,
• αναμεμειγμένο με το αίμα των μοναχών,
• και κερί,

για να πλάσει την εικόνα. Ξεκίνησε από το πρόσωπο, δίνοντας όλη του την προσοχή στα μάτια και στην έκφραση. Καθώς το υλικό λιγόστευε, το σώμα έμεινε πιο απλό, ενώ το κεφάλι απέκτησε τη χαρακτηριστική, επιβλητική μορφή που γνωρίζουμε σήμερα.

Το αποτέλεσμα ήταν μια ανάγλυφη εικόνα ύψους περίπου δύο μέτρων, μοναδική στο είδος της σε όλη την Ορθοδοξία.

Η λαϊκή ευλάβεια και τα θαύματα

Η εικόνα του Ταξιάρχη θεωρείται θαυματουργή. Πιστοί αναφέρουν περιστατικά όπως:

• ίχνη ιδρώτα στο πρόσωπο της εικόνας,
• δάκρυα στα μάτια,
• σιδερένια παπούτσια που φθείρονται σαν να τα φορά ο Αρχάγγελος,
• τάματα που «εξαφανίζουν» τα σημάδια τους πάνω στο μέτωπο της εικόνας.

Η φήμη του Ταξιάρχη εξαπλώθηκε σε όλο το Αιγαίο και πέρα από αυτό. Δεν είναι τυχαίο ότι η απελευθέρωση της Μυτιλήνης το 1912 συνέπεσε με τη γιορτή του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, γεγονός που οι κάτοικοι θεώρησαν σημείο θεϊκής προστασίας.

Ένα έργο πίστης, μνήμης και ταυτότητας

Η εικόνα του Ταξιάρχη στον Μανταμάδο δεν είναι απλώς ένα θρησκευτικό αντικείμενο. Είναι ένα μνημείο συλλογικής μνήμης, ένα έργο που γεννήθηκε μέσα από τραγωδία και πίστη, και ένα σύμβολο προστασίας για τους κατοίκους της Λέσβου εδώ και σχεδόν μία χιλιετία.

Η αυστηρή μορφή του Αρχαγγέλου, φτιαγμένη από υλικά που κουβαλούν την ιστορία ενός μαρτυρικού γεγονότος, συνεχίζει να συγκινεί και να εμπνέει χιλιάδες προσκυνητές κάθε χρόνο.

_________________

*Φωτογραφία: taxiarhismantamadou.gr